Je bekijkt een eerdere versie van deze pagina (25 oktober 2026, 10:24). Naar de huidige versie

NS-serie 1200

De NS-serie 1200 was een serie zware elektrische locomotieven die van 1952 tot 1998 bij de Nederlandse Spoorwegen dienstdeed. De locomotieven waren bedoeld voor zowel reizigers- als goederentreinen en waren jarenlang een vertrouwd gezicht op de hoofdlijnen. Afbakening: dit gaat om de locomotieven 1201–1225. De serie bestond uit locomotieven, niet uit zelfrijdende treinstellen.

·         Serie NS 1200

·         Aantal 25 locomotieven

·         Nummers 1201–1225

·         Gebouwd 1951–1952

·         In dienst bij NS Vanaf 1952

·         Uit reguliere NS-dienst 1998

·         Maximumsnelheid 150 km/u

·         Ontwerp Gebaseerd op Amerikaanse locomotieven

·         Bouw Werkspoor, met Amerikaanse elektrische apparatuur

Na de Tweede Wereldoorlog moest het Nederlandse spoorwegnet worden hersteld en gemoderniseerd. NS had behoefte aan krachtige elektrische locomotieven voor zware reizigers- en goederentreinen. De 1200-serie kwam voort uit een ontwerp met een opvallend Amerikaanse inslag: het ontwerp en de elektrische uitrusting waren verbonden met de Amerikaanse locomotief bouw, terwijl de locomotieven in Nederland werden gebouwd. De locomotieven werden bij Werkspoor in Utrecht geassembleerd. De elektrische installatie was afkomstig van Westinghouse. De serie werd in 1951–1952 gebouwd en vanaf 1952 bij NS ingezet.

De brede, hoekige neus en de grote cabine maakten de 1200’en duidelijk anders dan veel oudere Nederlandse locomotieven. Ze waren zwaar en krachtig, en konden daardoor uiteenlopende treinen trekken.

De 1200 was een elektrische locomotief met vier aangedreven assen: de as indeling wordt aangeduid als Bo’Bo’. Elke as had een eigen tractiemotor. De locomotief was geschikt voor de Nederlandse bovenleiding spanning van 1.500 volt gelijkspanning. De hoge maximumsnelheid maakte de 1200 geschikt voor sneltreinen, terwijl het grote vermogen en de stevige bouw ook van pas kwamen bij zware goederen- en reizigerstreinen.

In dienst bij de NS in de jaren 1950 en 1960: moderne trekkracht. In de eerste jaren waren de 1200’en krachtige, moderne locomotieven. Ze werden ingezet op belangrijke geëlektrificeerde lijnen en trokken zowel reizigerstreinen als goederentreinen. De serie leverde een belangrijke bijdrage aan de verdere elektrificatie en modernisering van het Nederlandse spoor. De locomotieven waren veelzijdig: ze konden worden ingezet waar een stevige elektrische locomotief nodig was, zonder uitsluitend aan één soort trein gebonden te zijn.

Jaren 1970 en 1980: herkenbare hoofdlijn locomotieven

Hoewel nieuwere locomotieven geleidelijk een deel van het werk overnamen, bleven de 1200’en nog lang bruikbaar. Ze verschenen onder meer voor sneltreinen, intercity’s en goederentreinen. De serie kreeg in de loop der jaren onderhoudsbeurten en aanpassingen, maar behield grotendeels haar kenmerkende uiterlijk. Door hun opvallende vorm en lange inzetperiode kregen de locomotieven een vaste plaats in het Nederlandse spoorwegbeeld. Voor veel reizigers en spoorwegliefhebbers werden de 1200’en een herkenbaar symbool van het naoorlogse elektrische spoor.

Jaren 1990: terugloop en einde bij NS. In de jaren 1990 nam de inzet af. Oudere locomotieven werden steeds vaker vervangen door nieuwere typen en de behoefte aan de 1200-serie bij NS liep terug. In 1998 eindigde de reguliere inzet bij NS. Dat betekende niet dat alle locomotieven meteen verdwenen. Een aantal werd verkocht of overgedragen aan andere gebruikers en sommige locomotieven bleven nog een tijd op het Nederlandse spoor rijden.

Uit dienststelling en behoud. De serie werd niet in één keer buiten dienst gesteld. De locomotieven werden geleidelijk afgevoerd naarmate de behoefte afnam en het onderhoud aan de oudere techniek minder aantrekkelijk werd. Na het einde van hun NS-loopbaan bleven enkele exemplaren bewaard. Een aantal locomotieven kwam terecht bij museum- en historische spoorwegorganisaties; andere kregen een tweede leven bij particuliere of commerciële spoorwegondernemingen. De precieze inzet en status verschilt per locomotief en kan door de jaren heen veranderen.

De locomotief 1211 is een bekend bewaard exemplaar en is verbonden met de Stichting 1200. Ook andere locomotieven zijn bewaard of gerestaureerd. Bij historische locomotieven betekent “bewaard” niet automatisch dat ze rijvaardig zijn: sommige staan stil voor restauratie, terwijl andere bij gelegenheid op eigen kracht kunnen rijden.

Hoogtepunten

·         Inzet vanaf 1952: de serie bracht krachtige elektrische locomotieven op het Nederlandse net.

·         Veelzijdigheid: de 1200’en trokken zowel reizigers- als goederentreinen.

·         Hoge snelheid voor hun tijd: met een maximum van 150 km/u waren ze geschikt voor snelle reizigerstreinen.

·         Lange levensduur: ze bleven tot 1998 in reguliere NS-dienst.

·         Herkenbaar ontwerp: de hoekige, Amerikaans aandoende vorm maakte de locomotieven bijzonder opvallend.

·         Tweede leven: een deel van de serie bleef na NS-dienst bewaard of werd elders ingezet.

·         Erfgoedwaarde: bewaarde exemplaren houden een belangrijk tijdperk van de Nederlandse elektrische spoorweggeschiedenis zichtbaar.

Dieptepunten en beperkingen

·         Veroudering: na tientallen jaren dienst raakten techniek en comfort achterhaald ten opzichte van modernere locomotieven.

·         Onderhoud: oudere elektrische installaties en mechanische onderdelen vroegen steeds meer aandacht.

·         Teruglopende inzet: de locomotieven verloren geleidelijk werk aan nieuwere typen.

·         Uiteindelijke afvoer: niet alle 25 locomotieven bleven behouden; veel exemplaren werden gesloopt.

·         Wisselende beschikbaarheid van museumlocomotieven: bewaarde locomotieven zijn niet allemaal rijvaardig en kunnen langdurig buiten dienst staan.

Samenvatting

De NS-serie 1200 was een serie van 25 krachtige elektrische locomotieven, gebouwd in 1951–1952 en vanaf 1952 ingezet. De locomotieven waren veelzijdig, konden tot 150 km/u rijden en trokken zowel reizigers- als goederentreinen. Ze bleven tot 1998 bij NS in reguliere dienst. Hun lange loopbaan, opvallende vormgeving en blijvende aanwezigheid in de spoorweghobby maken de 1200-serie tot een van de bekendste Nederlandse locomotief series uit de naoorlogse periode.



















Collectie: Serie 1200 Laatst bewerkt op 25 oktober 2026 · Geschiedenis